Akdamar Adası

Yassı olarak düzenlenmiş dış cephe süslemeleri kapalı havalarda duvarın içinde belirsizleşirken, gün ışığında canlanır, böylece kilise güneşle birlikte adeta hayat bulur.

Akdamar Adası, Gevaş ilçesinin karşısında kıyıdan 4 km. açıktadır. Adanın güney doğusuna kurulmuş olan kilise, Kutsal Haç adına Vaspurakan Kralı I. Gagik tarafından 915- 921 yıları arasında Keşiş Manuel'e yaptırılmıştır. İlk yapıldığında saray kilisesi olan yapı, sonradan 1113 tarihinde manastır kilisesine dönüştürülmüştür.1895 yılına kadar yöredeki Ermeni Patrikliğinin merkezi durumunda olmuştur.  Kilise, mimarisi yanında dış cephelerindeki figürlü taş plastiği ile dikkat çekmektedir.  

Plan bakımından merkezi kubbeli, dört yapraklı yonca biçimli haç plana sahiptir. Kilise doğu batı doğrultusu dikdörtgen bir alana oturmaktadır Orta mekân yüksek kasnaklı, içten kubbe, dıştan külahla örtülüdür.  Kilisenin figürlü dış cephesi oldukça zengindir. Bunun yanında İncil ve Tevrattan alınmış çeşitli sahneler yer almaktadır. Yunus peygamberin denize atılması Hazreti Meryem ve kucağında İsa, Âdem ile Havanın cennetten kovulması, Hazreti Davut ile Kral Goliatın mücadelesi, Samson Filistinli ikilisi, ateşte üç İbrani genci, Aslan ininde Daniel sahneleri bulunmaktadır. 2006 yılında aslında uygun olarak restore edilen Kilise, Vanda en çok ilgi gören yerlerin başında geliyor.

Çarpanak Adası

 Çarpanak Adası üzerinde yer alan kilise olasılıkla XI. Yüzyılda inşa edilmiştir. Üzerindeki Ctouts Manastırı bir efsaneye göre Kutsal Haç, Saint Hripsime , Saint Gragorie, Saint Jean dörtlü koruyucu için yapılmıştır. Manastırda bir kilise buna bitişik yapılan Jamatun, baş melek şapeli, kütüphane, misafirhane, keşiş odaları ve mezarlıklar bulunmaktadır.

Kilise plan olarak doğu batı doğrultusunda dikdörtgen bir alana oturmaktadır. Ortadaki merkezi kubbe, batıdan iki serbest ayak ve doğudan apsis duvarına dayanan dört yöndeki kemerlerle taşınmaktadır. Doğudaki apsis beş köşeli olup iki yanında hücreler bulunmaktadır. Batı taraftaki haç kolunu örten kubbe ise, kaburgalı olarak düzenlenmiştir. Merkezi kubbe dışa yüksek kasnaklı bir külah şeklinde sonlanır. Kiliseye batı ve kuzey cepheye açılmış iki kapı vasıtasıyla giriş sağlanmaktadır. Bunlardan batıdaki portal şeklinde düzenleme göstermektedir. Serbest haç planına uygun olarak yapılmıştır. Haçın kısa yan kollarının üstü beşik tonozla kapatılmıştır. Kilisenin yapımında kesme taş malzeme kullanılmıştır.

1918 yılında terk edilen manastırın halen kilisesi ayakta durmaktadır. Çarpanak adası tarihi değerinin yanı sıra bir başka olaya da sahne olmaktadır. Kuş göç yollarının Anadoludaki son durağı Çarpanak adasıdır. Ada aynı zamanda martı üreme merkezidir. Cinsleri sadece Türkiyede var olan kuş çeşitleri Çarpanak adasındadır. Nisan-Mayıs aylarında adadaki kuş çeşitliğini izlemek üzere tüm dünyadan meraklılar yöreye gelmektedir. 

Adır Adası

Bu köyden on dakikalık bir motor yolculuğundan sonra adaya ulaşılır. Adanın güney tarafından kuruluş olan Lim Manastırı; St. Georges kilisesi, St. Sion Şapeli, jamaton ve diğer binalardan meydana gelmiştir. St. Georges Kilisesinin büyük bir kısmı yıkılmış olup, jamaton ve şapel mevcuttur.

Bu gün yıkılmış olan kilisenin eski çizimlerden haç planlı olduğu görülmektedir. Batı tarafında sağlam kalan jamaton kare planlı ve dokuz bölümdür. Her bölümün üzeri kubbelerle örtülüdür. Bu kısım ve yıkılmış olan kilise bölümünde düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır. Batı cephesinde iki sıra mukarnas dizisiyle oluşturulmuş sivri kemerli kapı, belirli bir hareketlilik sağlamaktadır.