Van İli

 Türkiyenin Doğusunun incisi diye boşuna dememişler Vana. Neredeyse deniz büyüklüğünde olan ve Vanlıların da gölden çok deniz diye tanımladıkları Van Gölünün kıyısında binlerce yıllık bir uygarlığın üzerinde gelişmiş bir kent olması, bugünkü Vanı her yönüyle çekici kılıyor. İran sınırında ve tarihi ipek yolu üzerinde bulunması, Vanı her devirde ekonomik açıdan canlı yapmaya yetmiş. Bugünkü Van, modern bir kent görüntüsünde. Geniş bulvarları, meydanları, iş merkezleri ile Vana tatil ya da iş amacıyla gelmiş ziyaretçiler aradıkları her şeyi bulabilecekler. Doğu Anadoluda yeşili pek görememiş, özlemiş olacaksınız. Ama Vana gelince bu özlem büyük ölçüde giderilebiliyor. Üstelik ulaşım da kolay. İstanbul ve Ankaradan her gün karşılıklı uçak seferiyle ulaşılabiliyor bu güzel kente. Van kent gezisine en az yarım gün ayırmalı.
    Sabah sıkı bir kahvaltının ardından yola çıkmalı. Otelinizde yapmayacaksanız eğer, çarşı içindeki kahvaltı salonlarından birine oturun. Manda sütünden kaymak, otlu peynir gibi her yerde bulamayacağınız tatları deneyin. Çok sayıda kahvaltı veren dükkan göreceksiniz. Van çarşısında kahvaltıcılar, çiçek balı, kaymak ve bölgeye has peynir çeşitleriyle masayı donatıyorlar. İştah açıcı bir görüntü ile başlıyor kahvaltıya ziyaretçiler. Van 1640 metre yüksekte ve havası oldukça temiz oksijen bol. Sıkı kahvaltı, gezi sırasında yormayacak, tam tersine güç katacak. Önce kent içinde dolaşmalı. Kent gezisinin durakları, Van Müzesi, Van Kalesi, Meherkapı ve Kedi Evi olacak. Van Kalesini akşam üzerine bırakın deriz. Van Gölü üzerinden olağanüstü renk cümbüşü yaratarak batacak güneşi izleyerek günü keyifle noktalamış olacaksınız. İkinci ve üçüncü güne Van çevre gezisini koymalısınız. Çevre gezisi dedikse, çok uzaklara gitmek, saatlerce yol almak gerekmiyor. Gezinin bir bölümü Van Gölü üzerindeki adalara, kalanı da yakın yerleşimlere. Uzakları daha sonraki günlere bırakmalı. Kral Menua döneminde açılan 51 km. uzunluğundaki, bölgede tarımsal sulama amacıyla kullanılan Şamran Kanalını mutlaka görmeli. Şamran Suyu denilen kanal Urartu mühendisliğinin harika bir örneğidir. Van Kalesinden çıkıp batı yönüne gidenler meyve bahçeleri arasından geçerek Edremite ulaşıyor. Kent merkezinden Gürpınara doğru gidip Başkale yolundaki Çavuştepeyi de gezmeli. Burada aşağı tepedeki Tanrı İrmuşininin tapınağını görüyoruz.

Eski Van Şehri

 Tarihi kent gezisi sırasında gezginler Ulu Cami, Hüsrev Paşa Külliyesi, Kaya Çelebi Cami ve çoğu tahrip olmuş eski evler, hamamlar, kümbeler görebilecektir.

Kalenin güneyinde eski şehrin kalıntıları bulunuyor. Eski kent, I. Dünya Savaşı sonuna kadar yerleşime açık olmuş, sonra da tümüyle boşaltılmıştır. Tarihi kent gezisi sırasında gezginler Ulu Cami, Hüsrev Paşa Külliyesi, Kaya Çelebi Cami ve çoğu tahrip olmuş eski evler, hamamlar, kümbeler görebilecektir.

Van'ın Tarihi

Birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve bütün o medeniyetlerin izlerini binlerce yıl geçmesine rağmen kendi bünyesinde büyük bir zenginlik olarak saklamayı başarabilmiş, tarih öncesi çağlardan beri Anadolu�nun en eski yerleşim merkezlerinden biridir Van şehri.

IX yy�da Urartu Kralı Sardur�i tarafından yapılan Kale ihtişamını günümüze kadar taşımayı başarmıştır. Sonraki dönemlerde bölgeyi ele geçirmek isteyen Asurlular, M.Ö VII yy başlarından itibaren yeniden akınlar düzenlemiştir. Akınlardan sonra geri çekilmek zorunda kalan Urartu�lar Van ovasının kuzey doğusunda bulunan Rusahinili�ye (Toprakkale) taşınmışlardır. Daha sonraki yıllarda doğusundan gelen Medlerin baskısıyla iyice zayıflamış olan Urartular, tarih sahnesine günümüze kadar gelen çok sayıda eser bırakarak yıkılmışlardır. Bu eserler içerisinde, suya büyük önem veren ve Van şehrini su kenti şeklinde imar eden Urartular�ın, Kral Menua döneminde yaptırdıkları su kanalları ve barajları önemli eserler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan en önemlisi, günümüzde Şamran Kanalları olarak bilinen �Menua Kanalı�dır. Urartuların yerini alan Med Krallığı da Persler ile mücadeleye girmiş ve bu mücadeleler sonucunda Van bölgesi M.Ö 300�lü yıllara kadar Pers hâkimiyetinde kalmıştır. Bu yıllarda Makedonya Kralı Büyük İskender�in bölgeyi ele geçirmesine şahit olunmaktadır. Büyük İskender�in ölümünden sonra bölgeye tam anlamıyla hakimiyet sağlayan bir medeniyet olmamakla birlikte kısa süreliğine Selevkoslar İmparatorluğu�nun etkili olduğu ve sonrasında Roma İmparatorluğu ile Partlar arasında kalan bölgede sık sık savaşlar meydana gelmiştir. Bu dönemde bölgede etkili olan Ermeni beylikleri  Bizans ve Sasanilerden alınmıştır. Sonraki dönemde Emeviler�de başlayan iç karışıklıklar neticesinde bölgedeki halk isyan ederek, yeniden Bizans hâkimiyetine girer. 1071 Malazgirt Ovası�nda yapılan savaştan sonra bölge bu sefer Selçuklu Devletine dahil edilir. Sırasıyla 1232 Anadolu Selçuklu, 1243�te Moğol egemenliğine giren bölge, 1349�da Karakoyunlular tarafından alınmışsa da yönetim yerel soyluların kurduğu Hakkâri Beyliği�ne bağlı kalır. Bu arada bölgedeki iç karışıklıklardan yararlanmak isteyen Şah İsmail 1507�de Van ve çevresini ele geçirerek İran�a bağlar. Bu tarihten sonra Osmanlılar ile Safeviler arasında bölgeyi kendi topraklarına katmak için yapılan mücadeleler ortaya çıkar. Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim 22 Ağustos 1514�te Çaldıran Meydan Muharebesi ile bölgeyi Osmanlı topraklarına katarak, uzun süren mücadelelere son vermiştir.

VAN�IN ALTIN ÇAĞI: URARTULAR DÖNEMİ

 M.Ö 810-780 yılları, Kral Argişti M.Ö780-760 yılları veVan Kalesi�nin güneyindeki Sardur Burcu�nun duvarındaki taş bloklar üzerinde kuruluş kitabeleri, Urartu tarihinin bilinen ilk yazılı kaynaklarını oluşturmaktadır. Urartu döneminde Van Kalesi�nin imarı geniş ölçüde tamamlanmış ve kalenin tamamlanması Kral İşpuini�nin(M.Ö 764�735) zamanına denk gelmiştir. Urartuların en büyük özelliği de Madır Burcu yazıtında kuruluşlarından başlayarak yaptıkları her şeyi gelecek nesillere aktarmaları, yazılı kaynaklar bırakmış olmalarıdır. Urartular hâkimiyetleri boyunca daha çok imar, tarım ve el sanatlarına yönelik işlerde yoğunlaşmışlardır. Bunların başında da kara ulaşımı ağı gelmektedir. Anadolu�nun en eski ve düzenli karayolları bizzat Urartu kralları tarafından planlanarak inşa edilmiştir. Yine imar faaliyetleri içerisinde birçok liman kalıntısı da mevcuttur.

             Urartu kralları tarafından çok sayıda kurulan baraj, gölet, sulama kanalları, vadilerde yapılan tarıma hayat vermiştir. Bunların yanında Urartular maden, demir, gümüş ve bakır işçiliğinde işlemecilik sanatında önemli başarılar elde etmişlerdir. Bunların yanında Doğu Anadolu Bölgesinin ilk kuyumcu toplumu olma özelliğine de sahiptirler. Buna en güçlü kanıt yapılan kazılarda elde edilen kaliteli saç halkaları, küpe ve bileziklerin ortaya çıkarılmasıdır. 

Ulaşım

. Özellikle Van ile Bahçesaray ilçesiyle olan ulaşımı sağlayan kara yolu, kış aylarında yoğun kar yağışı nedeniyle uzun süreli olarak kapalı kalmaktadır. Kara yolu , hava yolu , demir yolu ve Van Gölü'nde Van ile Tatvan arası çalışan deniz yolu vardır. Ferit Melen Hava Alanı 'ndan THY, AtlasJet, Pegasus şirketleri tarafından düzenli olarak Ankara ve İstanbul ve aktarmalı olarak diğer illere seferler yapılmaktadır.

Nüfus Yapısı

Van ve Van Gölü çevresinde ele geçirilen tarihi ve arkeolojik bulgular, bölgenin Anadolu'nun en eski uygarlık merkezlerinden biri olduğunu, dolayısıyla da o günün şartlarında nispeten yoğun nüfuslu yöreler arasında sayılabileceğini göstermektedir. Bölgede yer alan çok sayıda tarihi kalıntılar, yerleşme ve nüfus yoğunluğu hakkında bir dereceye kadar fikir verse de, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerine gelinceye kadar geçen süre içindeki nüfus gelişimi hakkında yeteri kadar sağlıklı bilgiye sahip değiliz.

Bilinen en eski uygarlıklarından olan Urartular dışında Van Gölü ve çevresi güçlü bir siyasi organizasyona merkez olmamıştır. Bölge, Urartu egemenliğinden çıktıktan sonra çesitli devletlerin sınır bölgesinde sık sık el değiştirmiştir. Bu nedenle çeşitli savaş ve istilalar dolayısıyla nüfusta zaman zaman azalmalar meydana gelmiştir.

Van Gölü çevresinin 19. yüzyıl öncesindeki nüfusu hakkında yeteri kadar bilgi sahibi değiliz. Osmanlı Salnamelerine dayanılarak elde edilen verilere göre 19. yüzyılın son yıllarında Van Merkez Sancağı ve Hakkari Sancağından oluşan, bugünkü Bitlis, Muş, Ağrı ve Hakkari illerinin de bağlı bulunduğu Van vilayetinin nüfusu 430.000 idi. Osmanlı Salnamelerine dayanılarak yapılan araştırmalara göre 1889'da Van'ın merkez nüfusunun 35000, Gevaş'ın 13164, Adilcevaz'ın 12697, Erciş'in 14774 ve Muradiye'nin nüfusunun ise 13382 olduğu tespit edilmiştir. Bunlardan başka Van'ın nüfusu hakkında Osmanlı döneminde bazı bilgiler elde edilmiş olsa da, bunların tahminden öte bilimsel bir değeri yoktur. Bu nedenle bu rakamlara dayanılarak zamanın nüfusu ve özellikleri hakkında bir takım değerlendirmeler yapmak sağlıklı olmayacaktır. Bu yüzden Van Gölü çevresinde, özellikle Van'ın nüfusunun zaman içindeki seyrinin ortaya konmasının Cumhuriyet Devrinde düzenli periyodlarla yapılan nüfus sayımlarının sonuçları ışığında yapılması daha anlamlı ve gerçekçi olacaktır.

Yüksek ve anzali bir arazi yapısına sahip olan Van Gölü çevresinde yerleşme ve nüfus, genellikle daha ılıman iklim koşulları ve nispeten verimli tarım topraklarının bulunduğu alanlarla kıyı ovaları üzerinde toplanmıştır. Söz konusu kıyı ovaları üzerindeki önemli yerleşmelerin nüfusları aşağıda verilmiştir.

Coğrafi Konum